VOORBEELDCONTENT: Webdog levert nog geen content. Deze teksten zijn tijdelijk.

Maatschappelijke vraagstukken laten zich zelden oplossen met één nieuw beleidsplan, een extra overleg of een dik rapport.

Armoede, schulden, burgerparticipatie, bestaanszekerheid of sociale ongelijkheid zijn vraagstukken waar velen zich al jaren met de beste bedoelingen over buigen. Toch komen we er vaak niet uit. Niet omdat er te weinig kennis is, maar omdat we soms denken dat we de werkelijkheid al begrijpen, terwijl we haar nog onvoldoende hebben onderzocht.

Ik geloof dat de werkelijkheid altijd interessanter is dan onze aannames daarover. Daarom begint goed onderzoek niet met een passend model of een vooraf bedacht antwoord, maar met nieuwsgierigheid naar de mensen die de werkelijkheid iedere dag ervaren.

Wat is actieonderzoek?

Actieonderzoek is een onderzoeksmethode waarbij onderzoek en verandering vanaf het eerste moment met elkaar verbonden zijn. Anders dan bij traditioneel onderzoek staat de onderzoeker niet op afstand, maar maakt hij onderdeel uit van het leerproces. Inwoners, professionals, bestuurders en andere betrokkenen onderzoeken samen wat er werkelijk speelt, proberen nieuwe werkwijzen uit en leren onderweg van de resultaten.

Het doel is daarom niet alleen om een vraagstuk beter te begrijpen, maar ook om tijdens het onderzoek al beweging te creëren. Nieuwe inzichten leiden tot nieuwe acties, die vervolgens weer worden onderzocht. Zo groeit niet alleen de kennis, maar verandert ook de praktijk.

Mijn manier van actieonderzoek

Vertrouwen ontstaat niet tijdens een interview van een uur.

Tijdens mijn actieonderzoek naar armoede en schuldenproblematiek werd dat voor mij opnieuw bevestigd. Om de leefwereld van inwoners beter te begrijpen leefde ik een maand op bijstandsniveau, werkte ik mee bij de voedselbank en bracht ik veel tijd door in de wijk. Niet omdat ik daarmee wist hoe het is om in armoede te leven, maar omdat vertrouwen niet ontstaat tijdens een interview van een uur.

Vertrouwen groeit wanneer mensen merken dat je werkelijk wilt begrijpen hoe hun dagelijks leven eruitziet. Juist daardoor ontstonden gesprekken die achter een bureau nooit hadden plaatsgevonden. Niet alleen over geld of schulden, maar ook over wantrouwen, schaamte, trots en de manier waarop beleid in de praktijk soms heel anders uitpakt dan bedoeld was.

Van burgerparticipatie naar gezamenlijk onderzoek

‘We willen inwoners wel betrekken, maar we kunnen ze niet vinden.’

Vrijwel iedere organisatie vindt burgerparticipatie belangrijk. Toch hoor ik regelmatig deze opmerking.

Mijn ervaring is dat dit zelden het echte probleem is.

De mensen zijn er wel, alleen bereik je hen niet met een standaard uitnodiging of een informatieavond in het gemeentehuis. Dat vraagt om tijd, vertrouwen en oprechte nieuwsgierigheid. Door mijn achtergrond in de gehandicaptenzorg, de jeugdzorg, de inspectiewereld én de filosofie beweeg ik gemakkelijk tussen verschillende werelden. Ik weet hoe organisaties werken, maar ook hoe belangrijk het is om aanwezig te zijn op de plekken waar het dagelijks leven zich afspeelt. Juist daardoor lukt het mij vaak om mensen te bereiken die normaal gesproken buiten beeld blijven. Niet omdat ik over een bijzonder netwerk beschik, maar omdat ik dat netwerk weet op te bouwen.

Wanneer inwoners, professionals en bestuurders elkaar vervolgens werkelijk ontmoeten, verandert er iets wezenlijks. Niet omdat iedereen het ineens met elkaar eens is, maar omdat er wederzijds begrip ontstaat. Zo wordt de veelbesproken kloof tussen overheid en inwoners kleiner. Niet door harder te praten, maar door beter te luisteren en samen de werkelijkheid te onderzoeken.

Wanneer schakel je mij in?

Op het moment dat een organisatie zegt: ‘We hebben alles al geprobeerd.’

Ik word het liefst gevraagd bij vraagstukken waar een organisatie al langere tijd mee worstelt. Vraagstukken waar veel tijd, energie en goede bedoelingen in zijn gestoken, maar waar de gewenste verandering uitblijft. Juist dan begint actieonderzoek. Hardnekkige problemen zijn zelden hardnekkig, omdat mensen niet willen veranderen. Meestal zijn ze hardnekkig omdat we de werkelijkheid nog niet volledig begrijpen. We kijken vanuit onze eigen rol, onze eigen taal en onze eigen aannames, terwijl de oplossing vaak ontstaat wanneer die verschillende werkelijkheden elkaar ontmoeten.

Want juist dan begint het interessant te worden. Niet omdat ik geloof dat ik de oplossing al heb, maar omdat hardnekkige problemen bijna altijd laten zien dat we iets nog niet goed genoeg hebben begrepen. Laten we van start gaan!